Runtii guurka waa wax qaali ah
wuxuuna ku dhisan yahay raaxada iyo jacaylka lammaanaha, waayo gabadha
gurigooda kama waaynin cunto iyo meel ay seexato, waxay ninkeeda ka helaysaa
wax aysan ka heli karin gurigooda.
Marka ninka waxaa laga rabaa baahideeda sariirta inuu fahmo.
Xiriirka isutagga ee u dhexeeya ragga iyo dumarka gudaha guurka
wuxuu sal u yahay xasilloonida qoyska. Quraanka Kariimka ayaa ku tilmaamay
macnaha ugu sarreeya markuu yidhi: "Iyagu dhar ayay idiin yihiin,
idinkuna waxaad u tihiin dhar"
Xiriirkan ma aha oo keliya
qancinta rabitaanka midka xoolaha oo kale shahwo kaliya ku dhisan, ee waa
isweydaarsi nafsi iyo jidheed oo kobciya kalgacalka iyo wada-noolaanshaha
lammaanaha.
Dhaqankeena Islaamka, xiriirka isutagga
waxaa loo arkaa arrin gaar ah oo ay ku
hareeraysan yihiin quduusnimo iyo qarsoodi, mana aha in lagu muujiyo tafaasiil
liidata. Taa beddelkeeda, jaangooyada xiriirkaan waxaa laga hadli karaa
aragtida mabaadi'da akhlaaqeed iyo nafsiyeed ee ka dhigaya mid guulaysta oo
qanciya labada dhinac.
1. Wada-xiriirka iyo isfahamka
labada dhinac
Jaangooyada ugu muhiimsan ee
xiriirka isutagga waa jaangooyada
isfahamka iyo wadahadalka. Dhibaatooyinka badan ee guurka waxaa keena hadal
qarsoodi la'aan oo ku saabsan baahiyaha
iyo rabitaannada.
Lammaanaha guulaysta waa kuwa dejiya qawaaniid
iyaga u gaar ah, oo ka fog qaab-dhismeedka guud ama cadaadiska bulshada.
Wadahadal furan oo ku saabsan
waxa uu qof kastaa doonayo wuxuu gacan ka geystaa dhismaha aaminaadda. wuxuuna
xiriirka ka dhigayaa mid ku socda jihada is-qancin labada dhinac, ma aha oo
keliya waajib la gudanayo ee raaxo qofka la jecel yahay la siinayo.
labo. Kala duwanaanshaha iyo
hal-abuurka iyadoo ixtiraamka la ilaalinayo
Xiriirka isutagga kuma koobna jaangooyo keliya, ee waa meel
balaadhan oo hal-abuurka lagu wada samayn karo, haddii ay suurtogal tahay
is-ogolaansho iyo ixtiraam labada dhinac.
Islaamka waxaa lagu amaanaa in
lammaanuhu isugu tagaan "sidii ay
doonaan" sida uu Eebbe ku yidhi: "Haweenkiinnu waa beerihiina,
haddaba ugu taga beerihiina sidaad doontaan" , iyadoo la
xoojinayo in tan lagu sameeyo meesha dabiiciga ah ee beerta (xubnaha taranka). Foorar ayaad ku cuni kartaa ama istaag ama
joog saad rabto.
Aayaddani waxay siinaysaa
lammaanaha xoriyad fiican xagga raaxada si ay u sameeyaan qaabka ay ka helaan,
iyagoo ilaalinaya raaxada toosan kana cusboonaysiinaya nolosha guurka, iyagoo u
hoggaansamaya xuduudaha shareecadda iyo anshaxa.
3. Isweydaarsi dareen iyo kacsi
hordhac ah
Xiriirka isutagga ee guulaysta wuxuu bilaabmaa ka hor
isweydaarsiga jidheed. Erayga wanaagsan, hadalka macaan, taabatada kalgacalka
leh, dareenka lammaanaha kale dan ku yeelashada wax walba waa diyaargarow
muhiim ah. Jaangooyada dareenka iyo isweydaarsiga dheer ayaa ka dhigaya
haweeneyda mid dareenta rabitaan iyo baahi, waxayna ka dhigaysaa ninka mid si
fiican u gaaraya baahiyaha lammaanihiisa nolosha. Haddii uu diyaargarowgani
maqan yahay, xiriirku waxaa laga yaabaa inuu isu beddelo caado qabowsan oo
keliya.
Marka istiinka ayaa muhiim ah
inta howsha adag bilaabanin.
4. Ilaalinta qarsoodiga xiriirka
– oo ka mid ah wasiyadaha ugu weyn ee nabi sharafta leh
Jaangooyada ugu muhiimsan ee
xiriirka isutagga dhaqankeena waxaa ka
mid ah dareenka qarsoodiga iyo gaarnimada. Nebiga nabadgalyo korkiisa ha
ahaatee wuxuu yidhi: "Dadka ugu xun darajada Eebbe agtiisa
Maalinta Qiyaame waa ninka u taga xaaskiisa oo ay iyaduna u tagto, kaddibna uu
faafiyo sirteeda." Sidaas awgeed, ka fogaanshaha hadalka tafaasiisha
xiriirka isutagga asxaabta ama qaraabada
ayaa ilaalinaya haybadda iyo quduusnimada.
Xiriirka xooggan waa kan u haro
qarsoodi labada lammaane u dhexeeya.
5. La qabsiga duruufaha caafimaad
iyo nafsiga
Waxaa caqli gal ah in lammaanuhu
fahmaan in nolosha aysan ahayn khad toosan. Waxaa jira wakhtiyo xanuun, daal,
jahawareer nafsiyeed, uurka ama dilaaca. Jaangooyada isutagga ee bisil waa ta
garata goorma ay u soo dhowaataa iyo goorma ay ka fogaataa si naxariis leh oo
caqli gal ah. Ixtiraamka labada dhinac wuxuu si cad uga muuqdaa awoodda qof
kasta inuu si naxariis leh u yiraahdo "maya" isagoon ka cabsan
falcelin qallafsan, iyo awoodda lammaanaha kale inuu aqbalo taas isagoon ku
qasbin. Qasabku wuu dileyaa kalgacalka.
Waxyaalaha jacaylka lamaanaha
kordhiya waxaa ka mid ah nadaafadda.
waayo naagta marka ay nadiif
tahay ninka wuu ka helaa.
waa inay tahay qof carfayso oo
nadiif ah oo ninka soo jiidan karto.
waayo xiliga galmada maskaxda
ninka waxay ku dhegtaa waxyaalaha uu urinayo.
haddii uu ka uriyo xaaska qurun
iyo uskag niyadjab ayuu ka qaadaa.
marka sidaa awgeed dumarka
soomaali waagii hore uunsi ama foox ayay hoosta ka shidan jireen si ay mudanaha
bashiir labadaanle ay u carfiyaan.
Sidoo kale qofka waxaa laga rabaa
afkiisa inuu nadiif ahaado oo uusan soo uraynin.
waayo neeftaada lamaanaha way
dhibaysaa haddii afkaaga uusan ahayn mid nadiif ah.
haddaba waxaa lagaaga baahan
yahay inaad ku dadaasho caafimaadka iyo cuntada tayada leh sida hilibka iyo
ukunta iyo saliid macsarada iyo kaluunka.
Gunaanad.
Jaangooyada xiriirka isutagga ee u dhexeeya ragga iyo dumarka ma aha oo
keliya dhaqdhaqaaq jidheed, ee waa isku dhaf wada-xiriir, ixtiraam, qarsoodi,
iyo isfaham dareen. Lammaanaha ku guulaysta dhismaha qawaaniiddan waa kuwa
gaadha yoolka ugu sarreeya ee guurka kaas oo ah "xasilloonida" uu
Quraanku sheegay. Naxariista, wadahadalka, iyo hal-abuurka iyadoo la raacayo waddo
xalaal, dhammaan waxay sawiraan khariidad lagu maro xiriir raaxo oo sii
xoogaysanaya oo soconaya maalmo, oo aan aaminsanayn caajis iyo daal.